ORANSAL BASINÇ REGÜLATÖRLERİ

Pnömatik sistemler, otomasyonun ve mekanizasyonun temelini oluşturur. Bu sistemlerde hava akışını ve basıncını yöneten temel bileşen pnömatik valflerdir. Geleneksel olarak manuel veya sadece elektrikle (Aç/Kapa) kontrol edilen valfler, günümüzde yerini yüksek hassasiyetli Elektronik Oransal Basınç Regülatörlerine (EAPR) bırakmaktadır.

EAPR, kontrol basıncının bir yay kuvvetiyle dengelenmesi prensibini kullanarak, gelen değişken elektrik sinyali (akım veya gerilim) ile sistem basıncını doğru ve sürekli bir şekilde düzenleme yeteneği sağlar. Bu sayede, sistemde yalnızca bir basınç ayarından fazlası; yani sürekli basınç ayarı ve sabit basınç fonksiyonu elde edilir.

1. Elektronik Hava Basınç Regülatörünün Bileşenleri

Elektronik hava basınç regülatörü, birden fazla hidrolik bileşenin görevini üstlenebilir. Temelde üç ana valf tipini barındırır veya kontrol eder:

1. Basınç Düşürücü Valf
2. Tahliye (Relief) Valfi
3. Sıra (Sequence) Valfi

2. Temel Valf Türleri ve Çalışma Prensipleri

Elektronik kontrol, bu valflerin konumunu sadece açıp kapamak yerine, sürekli olarak hareket ettirerek hassas basınç kontrolü sağlar.

(1) Basınç Düşürücü Valf (Pressure Reducing Valve)

Görev ve Uygulama: Basıncı düşürme ve düzenleme işlevine sahiptir. Kullanım Amacı: Pompaların (veya kompresörlerin) çalışma basıncı, sistemdeki en yüksek basınca ihtiyaç duyan aktüatöre göre seçilir. Ancak, diğer aktüatörler daha düşük basınçta çalışabilir. Bu durumda, her bir aktüatöre ayrı ayrı seri bağlanır. Bu sayede, her aktüatör kendi gereksinimine uygun çalışma basıncını elde eder.

• Prensip: Valf, akış yönündeki (çıkış) basıncı algılar ve bu basıncı ayarlanan değere düşürerek sabit tutar.
• Sembol: İnce çizgilerle gösterilen geri besleme mekanizması, valfin çıkış basıncını sürekli kontrol ettiğini gösterir.

(2) Tahliye Valfi (Relief Valve)

Görev ve Uygulama: Emniyet valfi veya basınç sınırlayıcı kesme valfi olarak da bilinir; basınç sınırlama ve güvenlik koruma işlevine sahiptir. Kullanım Amacı: Sistemin maksimum çalışma basıncını sınırlar ve aşırı yüklenmeyi önlemek için fazla basıncı valf portu aracılığıyla tahliye eder. Bu valf sisteme paralel bağlanır.

• Prensip: Sistemin çalışma basıncı ayarlanan eşiği aştığında valf açılır ve basıncı düşürerek sistemi korur.
• Gereklilikler: İyi statik (basınç-akış karakteristiği) ve iyi dinamik (ani harici bozulmalardan sonra stabil çalışma, küçük basınç aşımı ve hızlı taşma tepkisi) özelliklere sahip olması gerekir.

(3) Sıra Valfi ve Denge Valfi (Sequence Valve, Balance Valve)

Görev ve Uygulama: Sıra valfi, bir kontrol sinyali olarak farklı veya aynı basıncı kullanarak belirli bir yağ devresini otomatik olarak bağlamak veya kesmek, böylece aktüatörlerin belirli bir sırayla hareket etmesini sağlamak için kullanılan bir basınç valfidir.

• Prensip: Valfin girişindeki basınç, önceden belirlenmiş bir seviyeye ulaştığında (örneğin, ilk iş elemanının işini bitirdiği an), valf açılır ve akışı sonraki iş elemanına yönlendirerek iş akışını sıralar.

3. Oransal Kontrolün Önemi

Geleneksel valflerin aksine, EAPR’ler sürekli ayarlanabilir bir çıkış basıncı sağlar. Bu, özellikle şunlar için kritiktir:

• Hassas Kuvvet Kontrolü: Robotik kollar veya sıkıştırma uygulamalarında kuvvetin tam olarak ayarlanabilmesi.
• Yumuşak Başlangıç/Duruş: Silindirlerin hızlanma ve yavaşlama rampalarının kontrolü, mekanik şokları azaltır.
• Döngü Sıralaması: Yukarıda bahsedilen sıra valfi uygulamalarında, bir sonraki işlemin tam olarak doğru basınçta başlamasını garanti eder.

EAPR’ler, modern otomasyon sistemlerinde verimliliği, güvenliği ve işlem hassasiyetini maksimize eden kilit bileşenlerdir.